Ongesigneerd

serie over onopvallend design

Ongesigneerd is een podcastserie over onopvallend design, gemaakt door Tjitske Mussche en Laura Stek. Wie zich in de achtergronden daarvan verdiept, vindt fascinerende verhalen. Zelfs achter de A2, het straatnaambordje en de grijze lantaarnpaal op de hoek zitten grootse theorieën.

Tijdens de Dutch Design Week 2018 was Ongesigneerd onderdeel van een tentoonstelling in MU Art space over vernieuwende vormen van journalistiek. De installatie die daar te zien was, werd in samenwerking met multidisciplinair ontwerpbureau De Staalslagerij ontwikkeld. Ook presenteerden Laura en Tjitske een editie van Ongesigneerd Live, die later herhaald werd in het Nieuwe Instituut in Rotterdam, waar ook de installatie een tijdje te zien was.

Je kunt je abonneren op de podcast via iTunes en Stitcher.


Eerbied voor het alledaagse - interview VPRO Gids

Door: Angela van der Elst
9 oktober 2018

De podcastserie Ongesigneerd belicht onopvallend design. In de derde reeks gaat het onder andere over het fietspad, de klimiglo en brievenbus.

Sinds 2014 maken Laura Stek (35) en Tjitske Mussche (36) de podcast Ongesigneerd, een serie over onopvallend design. Omdat het hen intrigeerde dat er over de inrichting van onze entourage is nagedacht tot in de kleinste details, zoals de wc in het winkelcentrum. Mussche: ‘Alles wat je ziet, zegt iets over onze geschiedenis en cultuur. Ik kan nooit meer normaal over straat sinds ik me dat realiseer. Een tijdje geleden keek ik alleen nog maar naar beneden, naar de patronen van stoeptegels.’

Stek: ‘Het leidt tot perspectiefverandering om te weten dat overal een reden of verhaal achter zit. Ik was gewend altijd recht op mijn doel af te lopen, maar nu vallen me voortdurend dingen op die ik daarvoor niet of nauwelijks registreerde. Zoals die plantenbak.’

Stek wijst naar de hoek van een kruispunt. Daar flankeren twee grote, roodbruine, vierkante bakken de toegang tot een zijweg. Erin staan een paar scheve tomatenplanten, een struikje rozemarijn en iets wat op de restanten van een artisjok lijkt. ‘Vrij deprimerend. Ze zijn te klein voor een soort moestuin voor de buurt. Die man in z’n scootmobiel kan er maar net langs. Deze opstelling lijkt totaal willekeurig, onhandig zelfs. In tegenstelling tot vroeger kan ik me nu echt ergeren als iets niet lijkt te kloppen.’ Mussche: ‘Het heeft ook wel wat ontroerends. Iemand heeft hier een overweging voor gehad.’ Stek: ‘Maar welke? Dit concept begrijp ik gewoon niet.’

plaskrul

Het begon met 99% Invisible, een Amerikaanse podcastserie over hetzelfde onderwerp: onzichtbaar design. Mussche: ‘Ik hoorde dat en dacht: hier moeten we een Nederlandse variant op hebben.’ Stek: ‘We begonnen bij onze eigen vierkante meter met iets kleins en concreets om vanaf daar uit te wijden.’

Mussche: ‘Dat is soms nog best lastig, we willen niet alleen allerlei historie of een parade aan feiten laten passeren, maar ook andere hoekjes kunnen omslaan en vergezichten tonen.’ Stek: ‘En het liefst een bevlogen verteller aan het woord laten. De ene keer is iemand helemaal bezeten van zijn ontwerp, een andere keer krijg je heel droog te horen: “Ja, dat heb ik inderdaad gemaakt.” En toen? “Toen was het af.”’ Mussche: ‘Zo viel het idee voor een aflevering over vitrage af omdat de spannendste vernieuwing de komst van de luxaflex bleek te zijn. Goede radio heeft wel wat meer sjeu nodig.’

Veertien afleveringen zijn er inmiddels gerealiseerd, vanaf 12 oktober start de derde serie met acht nieuwe onderwerpen: de vibrator, de stoeptegel, het fietspad, een treincoupé, ons paspoort, een klimiglo, de brievenbus en de plaskrul (openbaar mannentoilet).

Mussche: ‘Voor de negende episode kunnen luisteraars zelf suggesties aandragen.’ Stek: ‘Onze omgeving en de vormgeving daarvan is voor iedereen bedoeld en zoiets geldt ook voor Ongesigneerd. Mijn opa van 94 vindt het leuk, net als studenten en begin dertigers, van wie we enthousiaste reacties krijgen. Het is gewoon voor mensen die geïnteresseerd zijn in ergens op een andere manier naar kijken, van welke leeftijd dan ook.’ Wat Stek en Mussche bij zichzelf merken, is een toegenomen eerbied voor objecten. ‘Uitleg bij een ontwerp kan veel doen voor de mate waarin je het waardeert.’

decor van ons bestaan

Iemand die over land de grens passeert, ziet direct wanneer hij zich in België of Duitsland bevindt. Andere bakstenen, andere letters, andere stoplichten. Met terugwerkende kracht valt dan kennelijk ineens wél op in welk decor ons bestaan zich normaliter afspeelt. Een beetje zoals in het gedicht ‘Bij Loosdrecht’ van K. Schippers: ‘Als dit Ierland was, zou ik beter kijken.’ Foto’s van vroeger kunnen datzelfde effect hebben: o ja, zó zag het er toen buiten uit.

Ideeën voor de serie krijgen Mussche en Stek simpelweg door waar ze ook zijn hun ogen te gebruiken. Mussche wijst naar de overkant. Daar hangt een straatnaambordje waaraan met een soort plakband de veranderde wijknaam is toegevoegd. ‘Het ideale idee is dat hoe een straat eruitziet invloed heeft op hoe bewoners met hun buurt omgaan. Hoe we willen dat we er met elkaar leven. Hier kun je denken: als het stadsdeel al zo slordig is, waarom zou je dan nog je eigen stoep gaan vegen?’

Stek: ‘De inrichting van een treincoupé bepaalt ook op z’n minst deels het gedrag van de gebruikers. Onder ontwerpers is dat natuurlijk gesneden koek, maar daarbuiten veel minder. Ongesigneerd maakt op een toegankelijke manier een soort vertaalslag van de toepassing van die kennis.’

< sluit artikel

Recensie De Volkskrant

Door: Gidi Heesakkers
16 oktober 2018

***

Altijd een goed idee: een verborgen of onderbelicht verhaal vertellen over iets dat we allemaal kennen, met lekker veel details. De makers van Ongesigneerd (VPRO) hebben een thema te pakken waarmee ze vooruit kunnen: ze onderzoeken wat er opvalt aan onopvallend, alledaags design, dus design dat iedereen in het straatbeeld tegenkomt, maar waar de meeste mensen nooit bij stilstaan.

Het derde seizoen wordt deze week gepresenteerd op de Dutch Design Week in Eindhoven en zoomt in op de vibrator, het paspoort, de stoeptegel en de klimiglo in de speeltuin.

In de eerste aflevering van hun podcast, vier jaar geleden, richtten radiomakers Tjitske Mussche en Laura Stek de schijnwerper op een lantaarnpaal. De Industria 2000 is, in hun woorden, ‘een van de eerste massastraatproducten van Nederland’.

Ze spraken met onder anderen Friso Kramer, de geestesvader van de lantaarnpaal in kwestie. Waarom zou je je als ontwerper met het leven van mensen willen bemoeien? Kramers antwoord: omdat een goed ontwerp mensen in de gelegenheid stelt hun gedachten of gevoel naar een hoger plan te tillen. ‘Want dat kan.’

Daar gaat Ongesigneerd over: wat design voor ons kan betekenen en wat ontwerpkeuzes vertellen over de tijd waarin we leven. ‘Wat zeggen de oude en nieuwe asielzoekerscentra over de behandeling van onze migranten, en wat zeggen ze over Nederland?’, vragen Mussche en Stek zich bijvoorbeeld af in de aflevering over asielzoekerscentra.

Na onder meer begraafplaatsen, stoplichtsymbolen en straatnaambordjes zijn ze nu dus aanbeland bij de vibrator. Verschillende mensen die zich met het vrouwelijke orgasme bezighouden of -hielden delen hun inzichten: waarom zien de meeste trillende orgasmeregelaars er eigenlijk zo seksloos uit?

Hoe komt het dat seksshopeigenaar Hanni Jagtman maar één vibrator in haar winkel heeft staan die daadwerkelijk oogt als een vlezig geslachtsdeel? Wat zegt het feit dat de rest op roze speelgoed lijkt over de vrouwelijke seksualiteit en het taboe dat daar misschien nog steeds op rust?

De makers van Ongesigneerd weten je in een kwartier altijd iets te vertellen dat je nog niet wist. En het leukste is dat je daar gegarandeerd nog eens aan terugdenkt, als je oog al fietsend ineens op de alomtegenwoordige Friso Kramer-klassieker valt. Of wanneer je met de gordijnen dicht je in het nachtkastje verstopte Tarzan tevoorschijn haalt.

< sluit artikel